EnglishFrancaisPolski
Wiadomości z Polski     |     Wiadomości ze Świata     |     Rozkład PKP     |     Rozkład PKS     |     Rozkład LOT     |     Kursy walut     |     Giełda     |     Lotto     |     Pogoda     |     
Wymagane jest uaktualnienie wtyczki Flash Player.
Fotogaleria
E-kartki
0670448

Zabytki

 

BORDZIŁÓWKA STARA

WIEŚ. 2. poł. w. XIX własność Przesmyckich. Był tu kościół par., notowany 1728, skasowany po 1867.

CMENTARZ przy drodze Leśna - Ludwinów, nieczynny. Otoczony rowem i wałem. Grupa nagrobków kamiennych 4. ćw. w. XIX w formie steli z krzyżem i klika mogił ziemnych z krzy­żami drewnianymi. Nagrobki: 1. Pawła Przesmyckiego (zm. 1866), właściciela Droblina i Bordziłówki; 2. jego żony, Bibiany z Radzikowskich Przesmyckiej (zm. 1872); 3. Edwarda Prze­smyckiego (zm. 1895). 


BUKOWICE

WIEŚ. Wzmiankowana również jako Bokowicze, Bukowicze, Perkowicze. 1545 w pow. brzeskim, 1580 w pow. mielnickim. 1. poł. w. XVI ośrodek włości Połubińskich, od 1579 Dembińskich, 1594 w zastawie dożywotnim u Samuela, Jana i Bartłomieja Ka­zanowskich. W. XVII własność Adama Franciszka Warszyckie­go, następnie Pawła Kazimierza Michałowskiego. 1683 w miejscowym dworze przechowywany był kamienny wizerunek Matki Boskiej, znaleziony przez pasterzy w Leśnej, gdzie właściciel Bu­kowic ufundował kościół i uposażył wsiami: Leśną, Klukowsz­czyzną i Grzegowszczyzną, wydzielonymi z dóbr Bukowice. 1688 majątek kupiony przez Jana Chryzostoma Pieniążka, wojewodę sieradzkiego. 1790 w zastawie u bpa łuckiego Feliksa Turskiego, następnie własność Wężyków, którzy 2. poł. w. XIX wznieśli no­wy drewniany dwór, 1955 przeniesiony do Leśnej, nie zachowa­ny.

KAPLICA p. w. Niepokalanego Poczęcia N. P. Marii, filia kościoła paulinów w Leśnej. Pierwotnie cerkiew unicka p. w. Św. Trójcy, erygowana 1576. Kolejna wzniesiona przez Pawła Kazimierza Michałowskiego 1684. Następna drewnia­na wzniesiona zapewne 1751, przed 1780 w kolacji Sedlnickich;. 1875 zmieniona na prawosławną kaplicę cmentarną p. w. Św. Ducha. Obecna zbudowana 1896, od 1915 katolicka, odnawiana ok. 1921, w końcu 1. 80. i 1995 gruntowny remont. Orientowana. Drewniana, na podmurówce kamienno-cegla­nej, konstrukcji zrębowej, oszalowana. Trójdzielna, o nawie zbliżonej do kwadratu, z prosto zamkniętym węższym i niż­szym prezbiterium i kwadratowym przedsionkiem, wewnątrz którego kruchta i po bokach dwie lokalności wydzielone przez słupy konstrukcyjne wieży. Wnętrza kryte odeskowa­nym stropem. Okna prostokątne, w faliście wycinanych obra­mieniach. Dachy: nad nawą dwuspadowy, nad prezbiterium trójspadowy, kryte blachą. Wieża kwadratowa, z prostokąt­nymi otworami, zwieńczona ośmiobocznym namiotowym hełmem, z cebulastym zwieńczeniem z krzyżem. - Ołtarz główny neobarokowy, ok. 1920-30, ujęty parą kanelowanych pilastrów korynckich, z obrazami: w polu głównym kopia ob­razu Matki Boskiej Leśniańskiej, w. XX, w ramie barokowej, zapewne w. XVIII, w zwieńczeniu Bóg Ojciec z Duchem Św. na tle Oka Opatrzności, koniec w. XIX, pocerkiewny. Ołta­rze boczne w typie barokowym, w. XIX/XX, zapewne z uży­ciem fragmentów ikonostasu, z owalnymi obrazami w. XIX/XX, IJ1śl1. na desce: Pokłon Pasterzy i Chrzest Chrystu­sa. Obraz SS. Jerzy i Barbara, 2. poł. w. XIX, w ramie baro­kowej analogicznej jak w ołtarzu głównym. Lichtarze: 1-4. eklektyczne 4. ćw. w. XIX, o trójkątnych stopach i kanelowa­nych trzonach. Kociołek na wodę święconą, w. XVIII/XIX, miedziany, używany jako kropielnica. Kropielnica kamienna, stara.

KAPLICZKA PRZYDROŻNA. Koniec w. XIX. Na pn. krańcu wsi. Murowana z cegły, otynkowana, czworoboczna, z półkoliście zamkniętą wnęką od frontu i prostokątnymi płyci­nami. Dach czterospadowy, zwieńczony krzyżem.

WIATRAK typu koźlak, na przeciw kapliczki, oszalowany, bez skrzydeł, nieczynny.

BABA pokutna, granitowy głaz z rytymi czaszką i 3 krzyżami, w. XVIII-XIX (?).


DROBLIN

WIEŚ. Założona w. XVI, 1570-80 notowany tu młyn, wów­czas własność Hińczów, m. i. 1570 - Stanisława. 1776 kupiona przez Józefa Henkla, przed 1834 własność Wojciecha Gosław­skiego. Od ok. 1850 w posiadaniu Wężyków. Przed 1866 do 1895 własność Przesmyckich: Pawła (zm. 1866), następnie jego syna Edwarda (zm. 1895); potem do 1906 Wacława Młodzianowskie­go, 1908-21 Nielubowiczów, od 1921 własność państwowa.

DWÓR. Ob. Szkoła. Wzniesiony po 1850 dla Wę­żyków, adaptowany na potrzeby szkoły zapewne po 1921. Póź­no klasycystyczny. Frontem zwrócony na pd.-zach. Murowany z cegły, otynkowany. Na rzucie prostokąta, z ryzalitami boczny­mi od frontu. Parterowy. Układ wnętrz całkowicie przekształ­cony. Fasada jedenastoosiowa z czterokolumnowym portykiem toskańskim zwieńczonym trójkątnym naczółkiem, wejście za­mknięte półkoliście; ryzality o boniowanych narożach, zwień­czone schodkowymi szczytami. Okna w profilowanych opa­skach, nakryte odcinkami gzymsu, w ryzalicie zach. kwadratowe, podwójne, we wsch. przerobione. Elewacje bocz­ne trójosiowe, tylna dziewięcioosiowa, niesymetryczna, z drzwiami przerobionymi z okna na szóstej i kwadratowym oknem na trzeciej osi. Dach czterospadowy, nad ryzalitami dwuspadowy, kryty dachówką. Od frontu owalny podjazd obsadzony szpalerem klonów, lip i kasztanowców, od pn. pozostałości parku 2. poł. w. XIX, z osią kompozycyjną wyznaczoną przez staw, założony na osi równole­głej do dworu.


LEŚNA PODLASKA

WIEŚ. Pierwotnie, być może już w średniowieczu (w. xm-XIV) miejsce obronne zw. Kamionką. Od ok. pocz. w. XVII pod na­zwą Leśna. W. XV/XVI wchodziła w skład dóbr Bukowice, na­leżących do Połubińskich, następnie Dembińskich, Koniecpol­skich, 1625 nabytych przez Mikołaja Firleja, wówczas miejscowość graniczna dobór witulińskich Firlejów i bialskich Radziwiłłów. W 1656-7 spustoszona. 3. ćw. w. XVII własność Adama Franciszka Warszyckiego, wojewodzica mazowieckiego, po którym przed 1676 dziedziczył Paweł Kazimierz Michałow­ski, skarbnik orszański, który ufundował tu kościół i przekazał na jego rzecz wieś Leśną. 1726 w posiadaniu Jana Michałow­skiego. 1713 otrzymała od Augusta II prawa miejskie, utracone w l. 80. w. XVIII. Od 1919 osada nazwana Leśną Podlaską. W centrum trójkątny rynek, ob. skwer, którego pierzeję zach. stanowi ul. Bialska, w pierzei wsch. zespół czterech parterowych domów z 2. poł. i końca w. XIX; w pierzei pd. dawna karczma, przekształcona, ob. bezstylowa, od pd.-wsch. przy murze klasz­tornym dawny budynek gospodarczy. Przy ul.  Bialskiej zespół murowanych domów, w. XIX/XX, m.in.:

1. nr 14, d. dom służby klasztornej, ob. Urząd Gminy, koniec w. XIX, po 1920 przebudowany dla potrzeb urzędu, po 1950 rozbudowany;

2. nr 16., ko­niec w. XIX, d. dom pracowników Prawosławnej Szkoły Klasz­tornej;

3. nr 20, koniec w. XIX, d. dom zarządcy folwarku klasztornego.

ZESPOŁ KOŚCIOŁA I KLASZTORU PAULINÓW. Usy­tuowany na zach. skraju wsi, u zbiegu dróg, w obrębie tzw. Oko­pów Leśniańskich, reliktów. fortyfikacji ziemno-murowanych z fosą zapewne w. XVI-XVII, obwiedziony murem, od wsch. przylegającym do ul. Bialskiej, z mostem i bramą na osi fasady kościoła. Zabudowania tworzące nieregularny układ, złożony z kompleksu budynków klasztornych oraz z zespołu wolnostoją­cych d: budynków gospodarczych. Kościół od pn.-zach. połączo­ny nadwieszoną galerią z budynkiem klasztornym, tworzącym nieregularny plan: od pd.-zach. z wydłużonym, załamującym się skrzydłem tworzonym od pd. przez tzw. Dom Pielgrzyma, po­przez łącznik scalony od pn. z tzw. klasztorem II, do którego przylega od. pn.-wsch. tzw. klasztor I, z wtopioną ukośnie na osi wsch.-zach. kaplicą klasztorną; na osi pn.-zach. - pd.-wsch. po­przeczne skrzydło (tzw. internat żeński mały), połączone w na­rożach łącznikami: od zach. z tzw. internatem żeńskim dużym oraz od wsch. z tzw. szkołą ćwiczeń. Przy pd. elewacji kościoła wolnostojąca kaplica p. w. N. P. Marii i śs. Piotra i Pawła, zw. Kaplicą Zjawienia; na pn.-wsch. od kościoła tzw. Dom Ksieni, na wsch. od którego, przy murze klasztornym, budynek szkoły. Na pn. od zespołu klasztornego w nieregularnym układzie ze­spółu zabudowań gospodarczych: m. i. budynek dawnej pralni, kuźni, magazynu i elektrowni. Od pn.-zach. pozostałości niere­gularnego, parku.

A. KOSCIÓŁ PAR. p. w. Narodzenia N. P. Marii i śś. Apo­stołów Piotra i Pawła. Pierwotny drewniany wniesio­ny 1686 z fundacji Pawła Kazimierza Michałowskiego, dla po­mieszczenia cudownego wizerunku Matki Boskiej, wg legendy znalezionego 1683 przez pasterzy na gruszy. 1695 erygowana pa­rafia. 1700 wizerunek uznany za cudowny dekretem bpa łuckie­go Franciszka Prażmowskiego. 1706 kościół i klasztor zrabowane przez wojska szwedzkie. Przed 1716, za proboszcza Pawła Janic­kiego, budowa murowanej kaplicy p. w. śś. Piotra i Pawła (ob. Zjawienia), usytuowanej obok kościoła, ukończonej 1718 przez proboszcza Andrzeja Fabiańskiego, wówczas przeniesienie tam cudownego wizerunku. 1720 rozpoczęcie budowy nowego muro­wanego kościoła, przerwanej z braku funduszy 1723; drewniany kościół przeniesiony na cmentarz jako kaplica cmentarna p. w. śś. Rocha, Fabiana I Sebastiana, rozebrana po 1761. 1722 erygo­wanie ołtarza Matki Boskiej Różańcowej. 1727 parafię objęli paulini sprowadzeni z Częstochowy. Obecny kościół wzniesiony z inicjatywy przeora jasnogórskiego Konstantego Moszyńskiego, 1730-8 I 1750-2 na fundamentach z 1723, proj. 1730 i nadzór Wincenty Rachetti, majstrowie budowlani Józef Kaczkowski z J a­nowa, w drugiej fazie Tomasz Markowski z Warszawy i Antoni Nakrzeski; projekt zrealizowano do przęsła chóru muzycznego, fasada zrealizowana być może wg proj. Carla Antonia Baya. 1746 projekty ołtarza wyk. Jan Jerzy Plersch. Konsekrowany 1758 przez bpa łuckiego Antoniego Erazma Wołłowicza. Wypo­sażony 1758 z fundacji podskarbiego w. kor. Karola Sedlnickie­go (ołtarz gł.), podczaszego w. kor. Franciszka Szujskiego, kanc­lerza w. lit. Karola Stanisława Radziwiłła oraz hetmana w. lit. Michała Kazimierza Radziwiłła, który ufundował organy, wyk. 1752-6 Michał Pantzer iAntoni Zantner. Przy dekoracji kościoła notowani: stolarze Michał Augustynowicz i Adam Adamowski, malarz Mateusz Zabłudowski. 1811 na fasadzie ustawiona bla­szana figura Matki Boskiej. 1812 zrabowany, m. i. zabrane koro­ny i sukienka cudownego obrazu. Przed 1834 fundacja czterech nowych obrazów do ołtarzy, reperacja organów i dachu, wymu­rowanie mostu przez fosę przed frontem kościoła. 1864 kasata klasztoru paulinów, cenniejsze paramenta wywieziono do kate­dry w Janowie Podlaskim; kościół pełnił funkcję parafialnego. 1875 zniesiona parafia i kościół przekształcony w cerkiew, usu­nięcie ołtarzy bocznych i figuralnej dekoracji ołtarza głównego, ławek, konfesjonałów, ambony, organów (wywiezionych do ko­ścioła p. w. Wszystkich Św. w Warszawie, gdzie zniszczone 1944), 1879-81 przebudowa wnętrz, obniżenie wież i zwieńcze­nie korpusu pięcioma kopułami, wniesienie sześciu niewielkich wolnostojących kaplic w otoczeniu kościoła. 1881 uroczyste po­święcenie cerkwi przez bpa chełmsko-warszawskiego Leontlja. 1884 kościół i klasztor przekazane na żeński klasztor prawosław­ny tzw. zgromadzenia kobiet rosyjskich, działający od 1885, po­czątkowo jako monaster, następnie ławra. Próba stworzenia tu sanktuarium prawosławnego, m. i. sprowadzenie 1894 relikwii św. Afanazego Brzeskiego. 1915 zakonnice opuszczają Leśną, rekoncyliacja kościoła przez kapelana I Brygady Legionów Pol­skich ks. H. Ciepichałła, następnie miejsce stacjonowania wojsk niemieckich, które dewastują Klasztor i kościół. 1919 przywróce­nie parafii, objętej przez paulinów. 1919 budowa czterogłoso­wych organów (pozytywu) przez warszawską firmę Antoni Adolf Homan, 1923-5 usunięcie kopuł i budowa nowego wiązania da­chu, 1927 przeróbka szczytu fasady wg proj. Adolfa Szyszko-Bo­husza, 1928 połączenie klasztoru i kościoła ~91erią proj. inż. Dzięciołowskiego. 1935 uporządkowanie wnętrza, 1937-40 wzniesienie trzeciej kondygnacji i hełmu wieży pn. wg proj. Adolfa Szyszko-Bohusza, realizacja inż. Bogusław Chmielowiec i Paweł Ignatowski z Brześcia. 1976-9 gruntowny remont wraz ze zmianą pokrycia dachów. 1989 bazylika mniejsza. 2000-1 re­mont wnętrza i polichromia sklepień, wyk. Jerzy Pasternak.

Późnobarokowy. Murowany, otynkowany. Frontem zwróco­ny na wsch. Bazylikowy, trójnawowy, o kwadratowym, trójoprzę­słowym korpusie, z którym łączą się narożami czworoboczne wieże flankujące fasadę i wydłużonym, dwuprzęsłowym prezbiterium, szerokością i wysokością odpowiadającym nawie głównej, zamkniętym wewnątrz półkoliście, od zewnątrz trój­bocznie, ujętym w prostokątne dwukondygnacyjne aneksy za­krystii i skarbca, odpowiadające szerokością i wysokością na­wom bocznym, mieszczące w drugiej kondygnacji lektoria; aneks pn. połączony z klasztorem galerią wspartą na arkadzie. Pod całością krypta. Sklepienie w nawie głównej, prezbiterium, aneksach i krypcie kolebkowe na gurtach z lunetami, w nawach bocznych i kruchcie krzyżowe. Nawa główna otwarta do bocznych wysokimi półkolistymi arkadami filarowymi o pro­filowanych archiwoltach i podłuczach z parami gurtów, spływa­jących na pilastry toskańskie opinające ościeża. Łuk tęczowy pół­kolisty, lekko obniżony. Ściany nawy głównej i prezbiterium zwieńczone obiegającym belkowaniem, wyłamującym się nad pi­lastrami kompozytowymi w wielkim porządku, w korpusie pa­rzystymi, na filarach tęczy zdwojonymi; w zach. narożach nawy, szerokie, wklęsłe półfilary. Ściany naw bocznych dzielone półfi­larami z szeroko rozstawionymi parami pilastrów toskańskich, wspierających gzyms. Chór muzyczny murowany, na rzucie łuku odcinkowego, wsparty na kwadratowych filarach opiętych zwielokrotnionymi pilastrami kompozytowymi; w przy­łuczach arkad stiukowy ornament rocaille, parapet pełny, płyci­nowy, zamknięty gzymsem wyłamanym nad pilastrami. Okna w nawie głównej zamknięte odcinkowo, w ścianie zach. półkoli­ście, w uszakowych obramieniach, w nawach bocznych owalne, pozostałe prostokątne. W pierwszym przęśle prezbiterium drzwi do zakrystii i skarbca. Lektoria otwarte do prezbiterium oknami w uszakowych profilowanych obramieniach. Posadzka marmu­rowa w tafle, 1752, głównie z fundacji Kazimierza Wiśnickiego, sprowadzona z Gdańska, w prezbiterium nowa. Fasada parawanowa, siedmioosiowa, na wysokim cokole, z trójosiową awukondygnacyjną częścią środkową, o cofniętym przęśle środ­kowym i łukowatych jednokondygnacyjnych częściach bocznych, łączących ją z wieżami o zaokrąglonych narożach; w górnej kon­dygnacji ujęta wolutowymi spływami, zwieńczona trójkątnym, przełamanym szczytem. Dzielona niemal pełnymi kolumnami, przylegającymi do lica, w części środkowej wciśniętymi w masę muru, w dolnej kondygnacji toskańskimi, w górnej kompozyto­wymi, wspierającymi wyłamujące się belkowanie. Na osiach czę­ści środkowej drzwi z odcinkowymi naczółkami, środkowe więk­sze, w uszakowym obramieniu, nad nimi kwadratowa, uszakowa płycina z hierogramem Marii; na osiach bocznych podobne pły­ciny prostokątne z naczółkami. W górnej kondygnacji zamknię­te półkoliście okno ze ślepą tralkową balustradą u dołu, nakryte odcinkowym łukiem gzymsu, w bocznych nisze z drewnianymi rzeźbami śś. Piotra i Pawła, zapewne 1. poł. w XVIII. W polu szczytu półkolista nisza z piaskowcową figurą Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej, 1927, wyk. Eugeniusz Proszowski, wyżej okulus, w zwieńczeniu krzyż na cokole. Wieża pd. dwu-, pn. trój­kondygnacyjna, z prostokątnymi, zamkniętymi półkoliście prze­zroczami w górnych kondygnacjach, pd. zwieńczona odcinkowy­mi naczółkami, z cebulastym hełmem na rozbudowanym postumencie z wolutowymi spływami, wieża pn. zwieńczona gzymsem wygiętym półkoliście nad ślepymi okulusami, z pęka­tym, czworobocznym hełmem na postumencie, ze smukłą latar­nią opiętą na narożach wolutowymi spływami, z rozbudowanym zwieńczeniem. Elewacje boczne zwieńczone uproszczo­nym belkowaniem, dzielone pilastrami toskańskimi, w partii korpusu parzystymi, opinającymi też w wielkim porządku naro­ża zamknięcia prezbiterium. W elewacji pn. w środkowym przę­śle nawy bocznej trójkątny ogzymsowany szczyt, w pierwszym przęśle zakrystii prostokątne drzwi. Okna nawy głównej w tyn­kowych opaskach z kluczem, nakryte odcinkami gzymsu z łezka­mi, zapewne 1. 20. w. XX; w nawach bocznych owalne, w wydat­nych profilowanych obramieniach, nakrytych półkolistym gzym­sem na konsolkach. Dachy: nad korpusem dwuspadowy, nad na­wami bocznymi i zakrystiami pulpitowe, kryte blachą. ­Malowidła ścienne, 2000-01, wyk. Jerzy Pasternak, na sklepieniu nawy głównej i prezbiterium, imitujące `podziały ar­chitektoniczne, na połaciach sklepienia sceny z życia Chrystusa w prostokątnych `polach, w lunetach dekoracja ornamentalna, w zakrystii medaliony z przedstawieniami świętych paulińskich. Ołtarz główny, ok. 1929, proj. o. Augustyn Jędrzejczyk, 1971 dodane nowe zwieńczenie wg proj. inż. 1. Grudzińskiego, 2000 zastąpione zrekonstruowanym na wzór pierwotnego z 1758, z wykorzystaniem zachowanych rzeźb późnobaroko­wych; architektoniczny, jednokondygnacyjny ze zwieńczeniem, trójosiowy, na wysokim cokole, o ukośnie wysuniętych częściach bocznych, rozczłonowany korynckimi kolumnami i pilastrami, zwieńczony wydatnym belkowaniem, nad którym balustrada, przerwana w części środkowej rzeźbiarską grupą Koronacji N.P. Marii; w polu głównym w półkoliście zamkniętym obramieniu cudowny wizerunek Matki Boskiej Leśniańskiej, ludo­wy 2. poł. w. XVII, owalny, płaskorzeźbiony z drobnoziarniste­go granitu, z reliktami polichromii (główki anielskie) na otoku, zapewne w. XVIII; 1716 z fundacji Anny z Sanguszków Radzi­wiłłowej ofiarowana złota sukienka, a z fundacji jej męża Karo­la Stanisława srebrne korony. Po zamknięciu kościoła 1865 wy­wieziony sekretnie do Łomży przez bpa Beniamina Szymańskiego i oddany na przechowanie do kościoła benedyk­tynek, po rewindykacji kościoła 1927 sprowadzony ponownie do Leśnej, w tymże roku konserwowany w Warszawie przez Jana Rutkowskiego, koronowany 1963; w owalnej neobarokowej, sny­cerskiej, ażurowej ramie, wyk. Ludomił Andruszkiewicz w Kra­kowie, 1919, na zamówienie opata Augustyna Jędrzejczyka, w sukience srebrnej wyk. wg proj. Mieczysława Kotarbińskiego przez warszawską firmę Władysława Gontarczyka, 1927; wokół 7 gloria promienista 1981, u dołu dwie figury aniołów, 3. ćw. w. XVIII, unoszące obraz; na zasuwie obraz Nawiedzenie N. P. Marii, barokowy, ok. 1772, mal. Jan Bogumił Plersz, konserwowany przez Hannę Markowską 1965-7 w Warszawie; w osiach bocznych na tle wysokich prostokątnych płycin z orna­mentem rocaille, na wydatnych wolutowych konsolach rzeźby śś. Pawła Pustelnika i Antoniego Opata, późnobarokowe, 3. ĆW. w. XVIII, wywiezione 1875 do Sokołowa Podlaskiego, rewindyko­wane 1919, na balustradzie św. zakonnika i nierozpo­znanej świętej, 2. poł. w. XVIII, ustawione 2001. Ołtarze bocz­ne neobarokowe, parami analogiczne, z obrazami sygn. o.Augu­styn Jędrzejczyk: 1-2. na zamknięciu naw bocznych, wyk. po 1920, z wykorzystaniem fragmentów wyposażenia pocerkiewnego (ki­wotów), po 1875, w lewym Wizja św. Antoniego Padewskiego, 1929-30, w prawym Św. Rodzina, 1930; 3-4. w środkowych przę­słach naw bocznych, 1932-3, z obrazami 1931: w lewym św. Au­gustyn, w prawym św. Paweł Pustelnik. Ambona eklektyczna, 1951, proj. Stanislaw Grześkowiak, wyk. Ignacy Pikus z Szamo­tuł. Organy, 1949-50, firmy Stefana Truszczyńskiego z Włocław­ka. - Obrazy: 1. Ukrzyzowanie, 2. poł. w. XIX; 2. Hodegetria w typie Jerozolimskiej, w. XIX/XX, ofiarowany po r. 1918 prze­orowi paulinów w Leśnej o. Aleksandrowi Łozińskiemu, przez pułkownika carskiego, Serba Milana Georgiewicza Szewicza; 3. Naj św. Serce Jezusa, sygn. o. Augustyn Jędrzejczyk, 1930; 4-17.

Stacje Drogi Krzyżowej, 2. ćw. w. XX, maI. Augusty,n Jędrzejczyk; 18. Powrót z Golgoty, 1881, litografia Władysława 3 Walkiewicza wg obrazu Franciszka Krudowskiego z 1880, wyd. Feliks Julian Kasprzykiewicz z Warszawy, edycja premiowa dla członków TZSP. - R z e ź b y: 1) Chrystus u słupa, barokowa, 1. poł. w. XVIII; 2-4. Św. Kazimierz l dwie niewiasty, barokowe, w. XVIII; 5. Sw. Onufry, ludowa, w. 5 XIX/XX. - Krucyfiksy: 1. pocz. w. XVII, w tradycji późnogotyckiej; 2. barokowy, XVII/X III; 3. neobarokowy, w. XIX/XX. Monstrancje: 1. późnobarokowa, ok. 1700, z cechą kontrybucyjną austriacką z l. 5 1806-7, z ornamentem cęgowymi i motywami suchego akantu, na owalnej, wklęsło-wypukłej, czteropolowej stopie kartusze z przedstawieniami Matki Boskiej Leśniańskiej i śs. Augustyna, Pawła Pustelnika i Antoniego Opata, trzon z wydatnym grusz­kowatym nodusem z trzema główkami puttów l esowatymi ra­mionami z figurkami klęczących aniołów, kolista gloria z promie­ni igłowych i płomienistych, reservaculum w kameryzowanym otoku, obwiedzionym koroną cierniową, w zwieńczeniu korona z krzyżem; 2. klasycystyczna, 1844, z cechą warszawskiej wytwór­ni Wincentego Kriigera, wg inskrypcji na stopie ofiarowana przez ks. Ignacego Mielnickiego dla kościoła par. w Bordziłówce, na owalnej, uskokowej stopie, z otokiem z lancetowatych liści i pla­kietkami z parami uskrzydlonych główek anielskich, wazono­wym nodusem i kameryzowanym reservaculum, gloria promie­nista z wieńcem z kłosów i winnej latorośli, górą i dołem plakiety Bóg Ojciec i Gołębica Ducha Św., po bokach klęczące aniołki, z plakietą z orłem. - Ornaty: B i a ł e: 1. w kolumnie haft Mat­ka Boska Łaskawa, 1. ĆW. w. XX, boki z rypsu, 2. ćw. w. XVIII, broszowanego jedwabiem i srebrem, z motywem dużych asyme­trycznych kwiatów; 2. z kolumną 2. pał. w. XVIII, z białego atła­su z subornamentem w drobne kwiaty i srebrnym wzorem sieci z cienkich falistych gałązek z kwiatami, boki z tkaniny 2. pał. w. XIX, z motywem falistej, cętkowanej wstęgi; 3. z kolumną z bia­łego adamaszku z haftowanym hierogramem IHS i bokami z rosyjskiego brokatu z motywem wici z cęgami, 2. poł. w. XIX; 4. z rosyjskiego brokatu, 2. poł. w. XIX, w kolumnie esowata wić mięsistych liści i kwiatów róż, boki z falistą wicią z drobnymi list­kami i kwiatami róż; 5. koniec w. XIX, z kolumną krzyżową, haft krzyżykowy wełną, o motywach czerwonych i białych róż, w komplecie stuła; 6. czerwony, 1860, wg napisu pochodzą­cy z kościoła paulinów na Skałce w Krakowie, sprawiony z ini­cjatywy o. Bernarda Stanisława Rzepczyńskiego, z kolumną krzyżową, w której tondo z głową Chrystusa Bolesnego i grubą wicią roślinną, boki z atłasu z motywem złotych rozet i mięsi­stych liści; 7. różowy, 3. ćw. w. XVIII, nie rozcinany, z rypsu, z wzorem w pionowe pasy z motywem bukiecików. Chorągwie procesyjne: 1. sztandar Kongregacji Tercjarskiej w Leśnej, 1923, z obrazem Stygmatyzacja Św. Franciszka, sygn. o. Augustyn Ję­drzejczyk, na rewersie mal. godło franciszkanskie; 2. z 2. ćw. w. XX, z mal. na płótnie przedstawieniem Ukrzyżowania, na re­wersie hierogram IHS. Obraz Św. Rodzina, ok. poł. w. XIX, haft krzyżykowy. Dzwon barokowy, 1737, wyk. Johann Gatt, z funda­cji Jana Turskiego z Wielkiego Turska.

B. KAPLICA p. w. N. P. Marii i śś. Piotra i Pawła, zw. Kapli­cą Zjawienia. Przed 1716-8, remontowana w 1. 70. w. XX l 2000. Barokowa. Murowana z cegły, otynkowana. Frontem zwrócona ku pd. elewacji kościoła. Na planie zbliżonym do kwa­dratu, z niższym i węższym prezbiterium i nową prostokątną za­krystią, przylegającą od wsch. Dwuprzęsłowa, wąskie przęsło prezbiterium otwarte półkolistą arkadą. Wewnątrz ścia­ny z obiegającym belkowaniem z fryzem kostkowym, w ścianach bocznych dwie niskie, zamknięte odcinkowo wnęki. Sklepienie kolebkowe z lunetami, w prezbiterium i zakrystii krzyżowe. Po­sadzka z płyt marmurowych. Elewacje dwukondygnacyjne, z gzymsem kordonowym w połowie wysokości, zwieńczone bel­kowaniem, frontowa o narożach ujętych parami toskańskich pilastrów, od frontu, w elewacji tylnej i elewacji kruchty trójkątne szczyty. Okna zamknięte odcinkowo, w prezbiterium i fronto­wym szczycie koliste, w zakrystii prostokątne. Portal o toskań­skich pilastrach wspierających belkowanie, z trójkątnym naczół­kiem. Na wsch. ścianie prezbiterium nowa płaskorzeźba Zjawie­nia Cudownego Wizerunku. Dachy dwuspadowe, kryte blachą, ośmioboczna wieżyczka na sygnaturkę z baniastym hełmem. Wewnątrz na sklepieniu malowidło Trójca Sw., nowe. Studnia o nowej, ośmiobocznej kamiennej cembrowinie, nakryta klatką z żelaznych prętów. Ołtarz, rekonstruowany 2000, z rzeźbami świętych niewiast i pary aniołów, rokokowymi, 2. poł. w. XVIII, oraz nowym obrazem Znalezienia cudownego wize­runku, w predelli przeszklona wnęka z pniem gruszy, na której miał on się objawić pasterzom.

C. MUR i BRAMA. Wkomponowane w relikty muru obron­nego w. XVII i fortyfikacji ziemnych (tzw. Okopy Krzyżackie), o narysie promienistym, od pd., wsch. i pn. z mokrą fosą. Mur obronny, przekształcony w. XIX i ok. 1920, ceglany, kryty da­chówką, ze strzelnicami szczelinowymi i kluczowymi, okratowa­nymi, ujmujący od zach. dziedziniec przed frontem kościoła, na osi środkowej wybrzuszony na rzucie półkola. Od pd. dowiąza­ny mur neobarokowy, koniec w. XIX. Na osi brama, 2. pał. w. XVIII, gruntownie odnowiona przed 1843 i 1985, trójprzeloto­wa, z wyższą częścią środkową o ujętym wolutami zwieńczeniu, w którym zamknięte odcinkowo pole z malowidłem Matki Bo­skiej Leśniańskiej. Poprzedzona arkadowym mostkiem, w. XIX/XX, analogiczne mostki nad fosą od pn. i pd.

D. ZESPOŁ BUDYNKOW KLASZTORNYCH. Pierwotny klasztor drewniany, wzniesiony 1727 na pd.-zach. od kościoła, z inicjatywy prowincjała o. Konstantego Moszyńskiego. Ok. pał. w. XIX zastąpiony murowanym (tzw. Klasztor I), po usunięciu 1865 paulinów od 1879 podjęcie rozbudowy klasztoru, przekaza­nego 1884 na tzw. zgromadzenie kobiet rosyjskich. 1889-1915 żeński klasztor prawosławny; z tego czasu pozostałe budynki ze­społu, w których otwarta 1886 szkoła dla chłopców i dziewcząt, następnie sierociniec oraz szkoła rolnicza i seminarium ochro­niarskie, 1890 Powszechna Szkoła Ogólnokształcąca dla dziew­cząt. W czasie I wojny światowej zdewastowany przez stacjonują­ce wojska niemieckie. 1919 powrót paulinów, część klasztoru przekazana na Państwowe Seminarium Nauczycielskie, następ­nie liceum pedagogiczne i zespół szkół. Remonty: 1919-24, 1937 zabudowań klasztornych, 1921-30 seminarium. - Budynki w po­łączonym kompleksie: 1. Klasztor 1., przebudowany ok. 1901 i w l. 70 w. XX, ob. część klasztoru paulinów, od pn.-wsch. przy­ legający do tzw. Internatu Małego, elewacja pd,-zach. częściowo przylegająca do tzw. Klasztoru II. Frontem zwrócony na pd.­wsch. Klasycystyczny, murowany z cegły, otynkowany, na planie prostokąta, z prezbiterium kaplicy klasztornej wtopionym w na­rożnik pn.-zach., dwukondygnacyjny, podpiwniczony. Wnętrza przekształcone, dwutraktowe, w trakcie frontowym na osi sień. Elewacje na cokole, o kondygnacjach rozdzielonych gzymsem kordonowym, zwieńczone wydatnym gzymsem, parter w elewacji frontowej i pd.-zach. boniowany. Elewacja frontowa ośmioosio­wa, tylna trójosiowa, pd.-zach. jednoosiowa. Otwory prostokąt­ne, w szerokich profilowanych opaskach na piętrze okna nieco mniejsze. Drzwi wejściowe na osi fasady. Dach dwuspadowy, czteropołaciowy, kryty blachą; 2. Kaplica klasztorna. Wzniesiona po 1889, użytkowana jako kaplica do 1945, remonto­wana od 1985 do ok. poł. l 90. w. XX, ob. część klasztoru pauli­nów, pełniąca funkcję prowizorycznego muzeum. Murowana z cegły, otynkowana. Orientowana. Na planie prostokąta, z dwu­bocznie zamkniętym prezbiterium wtopionym w pn.-wsch. na­rożnik tzw. Klasztoru I. Wnętrze salowe, dostępne z klasztoru. Korpus ujęty lizenami na narożach, elewacje zwieńczone wydat­nym gzymsem, pd. dwu-, pn. cztero-, zach. jednoosiowa, zwień­czona trójkątnym szczytem z oknem. Okna zamknięte półkoli­ście, z odcinkami gzymsów, w szczycie zamknięte odcinkowo. Dach dwuspadowy, kryty blachą; 3. Klasztor II. Wzniesiony ok. 1880, gruntownie remontowany w L 70. w. XX, ob. część klasztoru paulinów. Frontem zwrócony na wsch., na osi kościoła. Murowany z cegły, otynkowany. Na planie prostokąta, od pd.­zach. z częścią załamującą się ku pd., do której przylega nowy łącznik do Domu Pielgrzyma, od pn.-wsch. przylegający do tzw. Klasztoru I., dwukondygnacyjny, podpiwniczony. Elewacje gład­kie, rozdzielone gzymsem, frontowa dziesięcio-, tylna szesnasto­osiowa. Dachy dwuspadowe, kryte blachą, z wystawkami; 4. Dom Pielgrzyma. Wzniesiony zapewne ok. poł. w. XIX, ok. 1901 gruntownie przekształcony, ob. budynek klasztorny, sta­nowi pd. skrzydło kompleksu klasztornego, od pn. połączony no­wym łącznikiem z tzw. Klasztorem II. Murowany z cegły, otynko­wany, podpiwniczony, w części środkowej piętrowy. Na planie prostokąta, frontem zwrócony na wsch., z lekko cofniętą pd. osią elewacji frontowej. Elewacje frontowa i tylna siedmioosiowe, boczne dwuosiowe, bez podziałów, część środkowa, trójosiowa, dwukondygnacyjna, z trójkątnymi nie wydzielonymi szczytami. Dachy dwuspadowe, nad częścią środkową o oddzielnej kalenicy, kryte blachą; 5. Internat "duży". Wzniesiony ok. 1901 ja­ko internat szkoły żeńskiej, po 1919 internat seminarium nauczy­cielskiego, następnie liceum ogólnokształcące i pedagogiczne, koniec 1. 80. w. XX zaadaptowany na budynek mieszkalny. Mu­rowany z cegły, na planie wydłużonego prostokąta, od pn. z pro­stokątną parterową dobudówką i od pd. z załamującym się łącz­nikiem od strony internatu żeńskiego małego z przelotową bramą; dwukondygnacyjny, podpiwniczony. Układ wnętrz dwu­traktowy. Elewacje frontowa i tylna dziesięcio-, boczne trójosio­we, o trójkątnych szczytach, bez podziałów, o kondygnacjach od­dzielonych gzymsem kordonowym. Otwory prostokątne, nad oknami drugiej kondygnacji kwadratowe okienka strychowe. Dach dwuspadowy, kryty eternitem; 6. Internat "mały". Po 1901 pierwotnie internat szkoły żeńskiej, po 1919 seminarium nauczycielskiego, ob. własność Zespołu Szkół Rolniczych, inter­nat i mieszkania pracowników. Na osi. pn.-zach. - pd.-wsch., z przylegającym od pd. Klasztorem I. Murowany, otynkowany, na planie prostokąta, trój kondygnacyjny, podpiwniczony. Elewa­cja frontowa i tylna ośmioosiowe, z parami okien, boczne sze­ścioosiowe. Kondygnacje oddzielone gzymsem kordonowym, da­chy wysokie, dwuspadowe, kryte blachą; 7. tzw. Szkoła ćwiczeń. Wzniesiona ok. 1900 z przeznaczeniem na Prawo­sławną Szkołę Powszechną, po 1919 Państwowe Seminarium Na­uczycielskie, następnie liceum ogólnokształcące i liceum pedago­giczne, ob. budynek mieszkalny, remonty 1928, 1960 i po 1888. Murowana z cegły, otynkowana. Na planie prostokąta, przy pn. elewacji szczytowej aneks mieszczący klatkę schodową, przy na­rożniku pd.-wsch. łącznik do tzw. internatu "małego". Układ wnętrz dwutraktowy. Elewacje frontowa i tylna dziesięcioosiowe, boczne trójosiowe, o trójkątnych szczytach, bez podziałów, o kondygnacjach oddzielonych gzymsem kordonowym. - Budyn­ki wolnostojące: 8. tzw. Dom Ksieni, koniec w. XIX, po 1915 mieszkanie nauczycieli. Drewniany, na betonowej podmurówce, na planie prostokąta, parterowy, elewacje czteroosiowe, okna w ozdobnie wycinanych obramieniach. Dach dwuspadowy, kryty blachą; 9. Szkoła, wzniesiona po 1890, po 1919 Państwowe Se­minarium Nauczycielskie, ob. Szkoła Rolnicza. Bez cech stylo­wych, murowana z cegły, otynkowana, frontem zwrócona na wsch. Na planie prostokąta, z ryzalitem w skrajnej osi pd., trój­kondygnacyjna, elewacje dwunasto-, boczne czteroosiowe. Dach dwuspadowy, kryty blachą; 10. D. Kuźnia i magazyn, wzniesiony po 1890, przekształcony w 1. 70. w. XX" obecnie bu­dynek mieszkalny i magazyn, murowany z cegły, elewacje dziewięcio-, boczne trójosiowe, w części zach. pierwotnie duże arka­dowe przeloty, ob. zamurowane. Dach dwuspadowy, kryty bla­chą; n. Studnia. Neorenesansowa, koniec w. XIX. Murowana, otynkowana, w formie edikuli, z konchową niszą, ujętą pilastrami, zamknięta łukiem nadwieszonym. Przy ulicy w części pd.-wsch. figura Najświętszego Serca Jezusa. 1948, betonowa, na wysokim, uskokowym cokole. - W klasztorze: obrazy: 1. św. Jan Nepomucen, barokowy, ok. poł. w. XVIII; 2. św. Maciej, sprawiony do kościoła par. w Bordziłówce przez tamtejszego proboszcza ks. Radziszewskiego, 1855, sygn. Anzelm Bielawski z Międzyrzeca; 3. św. Mikołaj bp, 3. ĆW. w. XIX, zapew­ne pocerkiewny; 4. Ostatnia Wieczerza, koniec w. XIX, zapewne pocerkiewny; 5. Matka Boska Bolesna, mal. na desce, w. XIX; 6. św. Paweł Pustelnik, w. XIX; 7. św. Stanisław bp z Piotrowinem, o cechach barokowych, zapewne w. XIX, restaurowany 1946 przez o. Augustyna Jędrzejczyka; 8. Chrystus Zmartwychwstały, w. XIX/XX, pocerkiewny; 9. Głowa św. Jana na misie, mal. na desce pocerkiewny, w. XIX/XX; 10-15. pary Apostołów, w. XIX/XX, akademickie, pocerkiewne; 16. Matka Boska Leśniań­ska, po 1919, mal. o. Augustyn Jędrzejczyk, w drewnianej sukien­ce, do 1927 w ołtarzu głównym; 17. Matka Boska z Dzieciątkiem, ok. 1920-30; 18. Chrystus w otoczeniu główek anielskich, 1930, sygn. o. Augustyn Jędrzejczyk; 19. św. Stanisław Kostka adorowa­ny przez anioły, 1948, sygn. o. Augustyn Jędrzejczyk; 20. Matka Boska Częstochowska, 1949, mal. na blasze, sygn. o. Augustyn Ję­drzejczyk, w kameryzowanej sukience; 21. portret nn. generała, 1853, sygn. Andrzej Dąbrowski; 22. Trzy gracje zbierające wino­grona, po 1904, litografia wiedeńskiej firmy Bleschinger & Ley­kauf, wyk. Vintagwg obrazu Andersonna, w rzeźbionej secesyjnej ramie. Rzeźby: późnobarokowe i rokokowe, 2. poł. w. XVIII: 1. św. Kazimierz; 2-5. święte niewiasty; 6. putto (destrukt); 7. za­konnik z krzyżem na piersiach i w płaszczu; 8. kapłan w ornacie, z brodą, w geście błogosławienia. Dwa krzyże procesyjne, roko­kowe, 2. poł. w. XVIII. M e b l e: stoły, ok. poł. w. XIX: 1. forni­rowany, prostokątny, na nogach w kształcie lir; 2. w stylu Ludwi­ka Filipa, prostokątny; 3. eklektyczny, ok. 1900; biurko, eklektyczne, ok. 1900; para krzeseł w stylu Ludwika Filipa ok. poł. w. XIX. Fortepiany, 1. ćw. w. XX: 1. wiedeńskiej firmy Franz Wirth; 2. z rytą neobarokową dekoracją ornamentalną. Mszał rzymski, Kolonia 1702, druk. Daniel Balthasar von Egmont, opra­wa skóra, koniec w. XIX, warszawski introligator W Kosinski, z wtórnie nałożonymi srebrnymi plakietami, 1. poł. w. XVIII: od frontu hierogram IHS adorowany przez śś. Piotra i Pawła i Ewangelistów; na tylnej okładce: Matka Boska Leśniańska na gruszy, w narożach popiersia Ewangelistów.

ZESPOŁ WIĘZIENNY. Wzniesiony 1910 jako zaplecze go­spodarcze więzienia w Białej Podlaskiej. Od 1938 samodzielny zakład karny, 1940 rozwiązany, wówczas wykorzystywane bu­dynki gospodarcze. 1945 przekazany liceum, 1975 przekształco­ny, w części na budynki mieszkalne. Ob. Zespół Szkół Rolni­czych. Położony w pn.-wsch. części wsi, na pn. od klasztoru, przy ul. Szkolnej i Bialskiej. Zespół budynków usytuowanych wokół trzech dużych dziedzińców. Murowane z cegły, otynkowane. 


LUDWINÓW

WIEŚ. Dawniej Worgule, od w. XV w składzie dóbr bialskich Nasutów, następnie Zabrzezińskich, a od 1579 Radziwiłłów. 1522 wzmiankowany folwark, po 1820 sprzedany nieznanym na­bywcom, którzy wznieśli tu murowany dwór. 1881 nabyty przez Piotra Szeliskiego, w rękach Szeliskich do 1944. Ruina późno­ klasycystycznego dworu zakupiona 1988 przez Marka Karpia, do 1991 na jego miejscu wzniesiony nowy, o formach klasycyzu­jących, z kolumnowym portykiem w elewacji frontowej, bonio­wanymi narożami i wysokim, gontowym dachem. Nowe zabudo­wania gospodarcze proj. Czesław Bielecki. Na pd. od –dworu park krajobrazowy, poł. w. XIX z dużym centralnym wnętrzem na osi dworu, spacerowymi alejami lipowymi i układem stawów, z osiami widokowymi otwartymi na rozlewiska Klukówki i ko­ściół w Leśnej. Spichlerz. 2. poł. w. XIX. Murowany z ka­mienia i cegły, na planie prostokąta, dwukondygnacyjny, trójo­siowy, z prostokątnym otworem wejściowym w głębokiej wnęce zamkniętej odcinkowo i niewielkimi, zamkniętymi odcinkowo oknami. Dach dwuspadowy, kryty dachówką. Figura Matki Boskiej, 2. poł. w. XIX, kamienna, na zamknięciu polany przed dworem.


 

NOSÓW

WIEŚ. Przed 1513 wieś wielkoksiążęcej dzierżawy mielnic­kiej, w. XV/XVI własność królowej Heleny, żony Aleksandra Jagiellończyka. 1516 nadana Iwanowi Puzynie, odziedziczona przez jego syna Wasyla Iwanowicza. Po jego śmierci dożywocie wdowy, następnie od 1528 własność jej drugiego męża, Juchny Wańkiewicza, dworzanina królewskiego. 1541 przywilejem kró­la Zygmunta Starego nadana Iwanowi Wasylewiczowi Lackie­mu (Ladzkiemu), następnie zaś jego synowi Iwanowi Iwanowi­czowi, leśniczemu podlaskiemu. 1609 sprzedana przez Teodora Iwanowicza Lackiego Warszyckiemu. 1. poł. w. XVII część dóbr Witulin Koniecpolskich. 1642 sprzedana Janowi Firlejowi, woje­wodzie sandomierskiemu, 1643 wojewodzie brzeskiemu Krzysz­tofowi Piekarskiemu, przekazana 1669 jego zięciowi, Sawickie­mu, którego syn 1688 sprzedał ją Janowi Pieniążkowi, kasztelanowi brzeskiemu. Od 1700 - ok. 1780 własność Sedlnic­kich, następnie do 1945 Wężyków.

CERKIEW PAR. p. w. Michała Archanioła. Pier­wotna przed 1542, fundacji Juchny Wańkiewicza. Kolejna, drew­niana, fundacji Lackich przed 1609, do ok. 1780 w kolacji Sedl­nickich. Obecna wzniesiona 1862, restaurowana 1991. Klasycystyczna. Orientowana. Murowana z kamienia polnego i cegły, z tynkowanym detalem. Trójczłonowa, nawa na planie kwadratu, z mniejszym kwadratowym prezbiterium i zakrystią na osi, od zach. prostokątny babiniec. Wnętrze przykryte drewnia­nym stropem, w nawie na czterech słupach o wydatnych wspor­nikach w formie krzyżaków. Część ołtarzowa otwarta półkolistą arkadą. Okna zamknięte półkoliście. Chór drewniany z balustradą tralkową. Elewacje dzielone poziomymi pasami tynkowymi, ujęte na narożach pilastrami toskańskimi, zwieńczone belkowa­niem. Frontowa (babińca) jednoosiowa, z wysokim półkoliście zamkniętym portalem, po prawej wyryta data 1862, w trójkątnym szczycie koliste okno, w szczytowych ścianach nawy zamknięte półkoliście wnęki. Elewacje boczne babińca i prezbiterium jed­noosiowe, nawy trójosiowe, z oknami w szerokich opaskach, w zakrystii na osi prostokątne okno i otwór wejściowy od pd. Da­chy kryte blachą, nad nawą czterospadowy, z ośmioboczną wie­życzką na szczycie, przykrytą ostrosłupowym hełmem z cebulastą gałką z krzyżem, nad prezbiterium i babińcem dwu-, nad znacz­nie niższą zakrystią trójspadowy. - Ikonostas, zapewne ok. 1870 i ok. 1900, jednokondygnacyjny, z wysokim zwieńczeniem z trój­kątnymi naczółkami nad carskimi wrotami i drzwiami diakoński­mi, z ikonami 2. poł. w. XIX, od lewej: 1. św. Jan Ewangelista, za­słonięta ikoną Michała Archanioła w. XIX/XX pochodzącą ze zburzonej w L 1937-9 cerkwi w Konstantynowie; 2. św. Mikołaj Cudotwórca; 3. św. Stefan; 4. Matka Boska z Dzieciątkiem, w ty­pie Hodegetrii; 5. Chrystus Pantokrator; 6. św. Laurenty; 7. Archaniołl Michał; 8. Zwiastowanie; w zwieńczeniu Ostatnia Wie­czerza oraz po bokach snycerskie symbole Starego i Nowego Testamentu (Tablice Mojżeszowe l Kielich Eucharystii); na gzymsie ikona Archanioł Gabriel z cerkwi w Konstantynowie, w. XIXJXX; na carskich wrotach krzyż z pięcioma medalionami ze sceną Zwiastowania w środku oraz przedstawieniami Ewangeli­stów na ramionach, powyżej owalny obraz Matka Boska Le­śniańska. Ołtarz w. XVIII, pounicki, z dwiema parami kolumn korynckich, w polu głównym obraz Matka Boska z Dzieciątkiem, w typie Hodegetrii, barokowy w. XVIII, powyżej na architrawie rzeźby: główki puttów oraz Gołębica Ducha Świętego, w zwień­czeniu Oko Opatrzności w promieniach. Kiwoty: 1. neobaroko­wy z obrazem Matka Boska z Dzieciątkiem, ok. poł. w: XIX; 2. koniec w. XIX, z obrazem św. Włodzimierz, ok. poł. w. XIX. Golgota, mai. na konturowo wycinanej desce, ok. 1870. Grób Pański, koniec w. XIX, z rzeźbionym drewnianym sarkofagiem, malowanym całunem (płaszczanicą) i dwoma lampionami. Kro­pielnica kamienna, w.:XIX. Feretrony: 1. z obrazami Matka Bo­ska z dzieciątkiem i Archanioł Michał, 2. poł. w. XIX; 2. z obra­zem Św. Pantaleon, koniec w. XIX. Chorągwie, koniec w. XIX, z obrazami: 1. Chrystys Zmartwychwstały i Św. Mikołaj; 2. Wnie­bowstąpienie i Św. Antoni Poczajowski; 3. Weraikon i Boże Na­rodzenie; 4. Chrzest Chrystusa i Matka Boska z Dzieciątkiem; 5. Chrystus Zmartwychwstały i Św. Mikołaj; 6. Św. Pantaleon i Św. Rodzina. Trzy krzyże procesyjne, 2. poł. w. XIX, malowane, je­den o trójlistnych zakończeniach ramion. Cyborium (darochrani­tielnica), k. w. XIX. Naczynie do święcenia chleba, wina i oliwy, koniec w. XIX. Oprawa ewangeliarza,. z blachy srebrnej złoconej, sztancowanej, z owalnymi medalionami, na awersie z przedsta­wieniami Ewangelistów i Chrystusa Zmartwychwstałego, na re­wersie: Zwiastowania i rozetami w narożach. Świeczniki, koniec w. XIX: 1. z blachy srebrnej, 2. poł. w. XIX; 2. paschalny, z bla­chy złoconej; 3. żałobny, z blachy złoconej; 4. drewniany, w. XIXIXX; 5. siedmioramienny (siemiswiecznik), eklektyczny koniec w. XIX. Lichtarz cynowy, 2. poł. w. XVIII, na trzech kulach.

- Ikony: 1. Patriarchowie: śś. Jan Złotousty, Wasyl Wielki, Grzegorz Teolog, 2. poł. w. XVIII; 2. Chrzest Chrystusa, ok. poł. w. XIX; 3. Pantokrator, 2. poł. XIX, w metalowej sukien­ce; 4. św. Onufry, 2. poł. w. XIX; 5. Grupa Deesis, 3. ćw. w. XIX; 6. Matka Boska z Dzieciątkiem, 1893, w metalowej sukience; ko­niec w. XIX: 7. Narodziny Chrystusa; 8. Pantokrator, w metalo­wej sukience; 9-10. Matka Boska z Dzieciątkiem w typie Hode­getrii, w metalowej sukience; 11. Matka Boska Kazańska; 12. Matka Boska Pokrowa; 13. św. Marek Ewangelista; 14. śś. Jan Chrzciciel i Jan Ewangelista z wizerunkiem Chrystusa, w sukien­ce; 15. Boże Narodzenie; 16. św. Aleksy Metropolita Moskwy; 17. śś. Teodor i Daria; z początku w. XX: 18. Chrystus nauczają­cy; 19. śś. Piotr i Paweł. Krucyfiks neobarokowy, 2. poł. XIX.

DZWONNICA. W pd.-zach. narożniku cmentarza, ok. 1870, remontowana 1991. Murowana z cegły, otynkowana. Dwukondygnacyjna, dolna kondygnacja na rzucie kwadratu z wtopionymi w naroża kolumienkami toskańskimi, górna ośmioboczna, z czterema zamkniętymi półkoliście przezrocza­mi, nad którymi trójkątnie wyłamane naczółki. Otwór wejścio­wy zamknięty odcinkowo, w opaskowym obramieniu. Hełm ostrosłupowy, kryty blachą.

CMENTARZ. Obwiedziony murem z kamienia polnego od pd.-wsch. i pn. częściowo rozebranym 1990 i nowym murem od zach. brama czterosłupowa z kamienia, otynkowana. Kilka na­grobków 2. poł. i koniec w. XIX oraz pocz. w. XX, m. 1.: 1. Klaudii, córki Juliana i Augustyny Perfeckich (zm. 1885), w kształcie krzyża z sękatego drzewa, oplecionego winoroślą, rozbity; 2. murowany z cegły, otynkowany, czworościenny po­stument na cokole, zwieńczony żelaznym krzyżem na półksięży­cu, w cokole tablice zamknięte łukiem w ośli grzbiet, nieczytel­ne, z datą 1869 (?).

ZESPOŁ DWORSKI. Złożony z otoczonego parkiem dwo­ru, zwróconego frontem na pn. i położonych na pn. i zach. zabu­dowań gospodarczych

A. DWÓR. Położony na pn.-zach. skraju wsi, z do­jazdem aleją kasztanowcową. Wzniesiony 3. ćw. w. XIX, być może proj. arch. Henryk Marconi, rozbudowa 1890, m. i. dobu­dowa skrzydła wsch. Do 1945 własność Wężyków: ok. 1888­1905 Wilhelma, 1939 Franciszka; następnie mieszkania pra­cowników PGR, wówczas zdewastowany, od 1990 własność prywatna, od 1992 remont. Neorenesansowy, w typie nieregu­larnej willi włoskiej. Murowany z cegły, otynkowany. Frontem zwrócony na pn. Z parterowym korpusem na planie wydłużo­nego prostokąta, z niską przybudówką od zach. i piętrowym, prostopadłym skrzydłem wsch. na planie zbliżonym do kwa­dratu. Korpus siedmioosiowy z wyższymi filarami na narożach i trójosiową, zryzalitowaną częścią środkową, tarasem od pd. i drewnianym gankiem od frontu, ujętą w takież filary z machi­kułami, zwieńczoną niskim wyłamanym szczytem z rozetą; w płycinach filarów ceramiczne tonda z popiersiami mężczyzn i dzieci. Skrzydło poprzeczne dwukondygnacyjne ze strycho­wym mezzaninem, trójosiowe, na narożach opilastrowane, od pn. na piętrze żeliwny balkon. Układ wnętrz dwutraktowy, sy­metryczny, na osi salon poprzedzony sienią, w skrzydle wsch. schody. Okna w profilowanych opaskach, z trójkątnymi naczół­kami, w ryzalicie w arkadowych obramieniach na pilastrach, z wieńcami ze wstęgami, w środkowej arkadzie wiązany mono­gram S[eweryn] W[ężyk], ponad arkadami sztukaterie w for­mie gryfów w antytetycznym układzie. Dachy z szerokim oka­pem na drewnianych kroksztynach, kryte blachą: trój spadowy nad korpusem, czterospadowy nad skrzydłem wsch., dwuspa­dowy nad przybudówką. Z pierwotnego wyposażenia zachowa­ne fragmenty stolarki drzwiowej i okiennej oraz dwa piece ka­flowe z ceramicznym zwieńczeniem w formie fryzu o motywach puttów, ptaków i wici roślinnej o kolistych zwojach i palmet.

B. BUDYNKI GOSPODARCZE, pocz. w. XX. 1. Stajnia, neoklasycystyczna, 1920, przylegająca od zach. do podjazdu. Murowana z cegły, otynkowana. Na planie podkowy, parterowa. Okna półkoliste w arkadowych płycinach, otwory drzwiowe zamknięte półkoliście. Ramiona podkowy z wydzielo­nymi okapem szczytami z drzwiami do ładowania siana. Dachy dwuspadowe kryte dachówką; 2. spichlerz, w. XIX/XX. Po­łożony na pn. od dworu, na skraju parku i drogi. Murowany z ła­manego kamienia i cegły użytej w obramieniach otworów, wę­głach, gzymsach i pasach oddzielających kondygnacje. Na rzucie prostokąta. Dwukondygnacyjny, o małych oknach w formie le­zącego prostokąta. Otwór wejściowy na osi elewacji pn. Dach dwuspadowy kryty dachówką; 3. olejrnia, w XIX/XX. Mu­rowana z cegły, na cokole z łamanego kamienia, na planie pro­stokąta, dwukondygnacyjna, z przylegającym równolegle od pd. niskim prostokątnym skrzydłem. Dłuższe elewacje siedmio-, krótsze czteroosiowe. W szczytowej ścianie skrzydła wielkie pół­koliste okno. Dachy dwuspadowe, kryte papą; 4-8. krochmalnia i cztery czworaki, ok. 150 m na pn.-zach. od par­ku, zbud. 1909.

C. PARK. Krajobrazowy, założony współcześnie z budową dworu, z okazami starych drzew. Przed dworem od pn. owalny podjazd z gazonem, na osi kasztanowcowa aleją dojazdową; od pd. ogród o założeniu osiowym, z dużym wnętrzem, na zamknię­ciu którego soliterowa stara lipa drobnolistna. Po lewej stronie dworu chłodnik ze starych kasztanowców. Pierwotnie otoczony murem kamiennym rozebranym ok. 1960, częściowo wycięty. ­Figura Immaculaty, l. 20-30. w. XX, betonowa, przy alei do­jazdowej..

KAPLICZKA PRZYDROZNA Ok. poł. w. XVIII, odna­wiana 1925 i ok. 1975 przez Tadeusza Horbowca. Murowana z cegły, otynkowana, w kształcie wysokiego obelisku z wąskimi zamkniętymi półkoliście płycinami, zwieńczona belkowaniem, na czworobocznym, zamkniętym szerokim gzymsem cokole, z prostokątnymi płycinami o wyciętych półkoliście narożach. Nakryta czterospadowym daszkiem z żelaznym krzyżem. Od frontu piaskowcowa płyta z datą 1925.

SZKOŁA Koniec w. XIX. Drewniana, konstrukcji zrębowej, oszalowana, w narożach pseudopilastry z desek. Prostokątna, z dwudzielną sienią na osi i przybudówką od tyłu. Od frontu no­wy ganek na czterech słupach. Wnętrze złożone z czterech izb, kryte stropem. Dach dwuspadowy, przedłużony nad przybudów­ką, kryty papą.

DAWNA KARCZMA (?). Ok. poł. w. XIX. Murowana z cegły, otynkowana. Na planie prostokąta, parterowa, dwu­traktowa. Elewacja frontowa sześcioosiowa, rozczłonkowana lizenami, zwieńczona gzymsem, z wejściami na osiach skraj­nych, nad oknami prostokątne płyciny o wyciętych półkoliście narożach. Dach dwuspadowy, kryty w połowie blachą, w poło­wie eternitem.

WIATRAK typu koźlak, z dwoma przybudówkami z boku i na piętrze. Bez śmigieł. Obity blachą. Czynny.

 


WITULIN

WIEŚ. Pod nazwą Witulino wzmiankowana 1558 jako wła­sność Iwana Wasylewicza Połubińskiego i Maryny Lwowny Po­łubińskiej, żony Iwana Kopcia, dziedziczona- potem przez jej córkę Mariannę, zamężną z Kasprem Dembińskim. Część dóbr Horodyszcze, należących od 1. ĆW. w. XVII do Koniecpolskich, 1642 Mikołaja Firleja, następnie jego zięcia podczaszego lit. Krzysztofa Sapiehy, 1649 Krzysztofa Piekarskiego, wojewody brzeskiego, od 1672 w rękach jego córki Anny, zamężnej z Mel­chiorem Sawickim; 1688 ich syn Dominik Kazimierz sprzedał Witulin Janowi Pieniążkowi, wojewodzie sieradzkiemu. 1700 przez małżeństwo córki Pieniążka Marii Kazimiery przechodzi do Sedlnickich: Karola Juliusza, następnie jego brata Karola Jó­zefa, podskarbiego w. kor., który ok. 1720 rozpoczął budowę drewnianego dworu. Po bezpotomnej śmierci obu braci od 1781 własność ich krewnego Kazimierza Wężyka, szambelana kró­lewskiego, od 1805 jego syna Franciszka, następnie od 1831 Wil­helma, potem Feliksa (zm. 1909) i jego syna Stanisława. Od 1933 właścicielką Wanda Piasecka, następnie Bohdan Wędry­chowski, notariusz z Białej Podlaskiej, od 1938 Helena Wędry­chowska. Dwór spalony doszczętnie 1940, część budynków go­spodarczych na folwarku spłonęła 1944.

KOSClÓŁ PAR. p. w. Michała Archanioła. Pier­wotnie cerkiew prawosławna pod tym samym wezwaniem, ery­gowana 1573, po 1596 unicka, 1648 zrabowana przez wojska kozackie Bohdana Chmielnickiego. Następna wzniesiona 1666 z fundacji Krzysztofa Piekarskiego, kolejna 1741, po 1874 cerkiew prawosławna, od 1919 kościół rz.-kat. Remontowany l. 40. w. XX (umieszczony na podmurówce), 1970-2 oszalowany, 1996-8 remont generalny. Orientowany. Drewniany, konstruk­cji zrębowej z lisicami, oszalowany, na podmurówce z cegły. Nawa na planie prostokąta, z wydzielonym węższym prostokąt­nym prezbiterium ujętym prostokątnymi zakrystią i składzi­kiem, od zach. prostokątna kruchta. Wnętrze kryte stropem. Chór z drewnianą, pełną balustradą. Okna prostokątne, na osi kruchty zamknięte odcinkowo, na zamknięciu prezbiterium koliste. Na kalenicy korpusu od zach. wieżyczka na sygnaturkę. Dachy dwuspadowe, kryte blachą. Organy (pozytyw) 1919, warszawskiej firmy Adolf Haman, 1950 nabyte z kościoła pau­linów w Leśnej Podlaskiej; prospekt neobarokowy, trzyosiowy, ujęty płaskimi wieżyczkami. W nowych ołtarzach bocznych ob­razy: w lewym św. Antoni Padewski, po 1919, w prawym Mi­chał Archanioł, 1949, sygn. o. Augustyn [Jędrzejczykj. Obrazy: 1. Ukrzyżowanie, barokowy, zapewne pocz. XVIII w., grun­townie przemalowany, w ramie barokowej 1. ćw. w. XVIII, rzeźbionej o motywach liści akantu; 2. Michał Archanioł, baro­kowy, w. XVIII, przemalowany; 3. Chrystus Pantokrator, w. XIX/XX, pocerkiewny. Rzeźby: na ścianie prezbiterium i nad ołtarzami bocznymi pięć uskrzydlonych główek anielskich, ba­rokowych zapewne w. XVIII. Monstrancja neorokokowa, w. XIX/XX, warszawskiej firmy Norblin. Kielich z pateną, po 1917, warszawskiej firmy Adam Nagaiski, na kolistej stopie grawerowana wić winnej latorośli. Hostiarka, pocz. w. XX przed 1917), warszawskiej firmy Adam Nagaiski i Antoni Psyk. Krzyż ołtarzowy, neobarokowy, 4. ćw. XIX, warszawskiej firmy Norblin. Lichtarze: 1-6. eklektyczne, XIX/XX, firmy Norblin; 7-8. neobarokowe, w. XIX/XX, warszawskiej firmy Fraget. Krzyże procesyjne: 1. neobarokowy, w. XIX/XX, drewniany; 2. neogotycki, w. XIX/XX, warszawskiej firmy Norblin, metalowy, ażurowy, z ornamentem kwiatowym.

DZWONNICA. W. XIX/XX. Na rzucie kwadratu, o ściętych narożach. Konstrukcji słupowo-ramowej, szalowana, z daszkiem czterospadowym z, blachy.

POZOSTAŁOSCI ZAŁOZENIA DWORSKIEGO. Aleja lipowa oraz ramowany kasztanowcami długi prostokątny trawia­sty podjazd i resztki parku krajobrazowego, w. XIX, zapewne na śladach układu regularnego 2. poł. w. XVIII, ograniczonego rzeczką Białką, z melicznymi okazami starych drzew (świerki, li­py, graby, kasztanowce). - Oranżeria, 1. poł. w. XIX, spa­lona 1966, w ruinie. Klasycystyczna. Murowana z cegły, otynko­wana. Na pl51nie prostokąta, w narożach ujęta kolumnami toskańskim!. Ściana pd. pięcioosiowa, niegdyś przeszklona. Dach pierwotnie pulpitowy. - Kuchnia dworska, 2. poł. w. XIX, od 1945 szkoła podstawowa, po 1965 rozbudowana od zach. Zwró­cona frontem na pn. Murowana z cegły, otynkowana. Na planie prostokąta. Parterowa, elewacje frontowa i tylna trój-, boczne dwuosiowe. Piwnice sklepione kolebkowo, dwutraktowe, z po­przecznym korytarzem-11fi drugiej osi. Układ wnętrz przekształ­cony. Elewacje ujęte w narożach pilastrami. Dach dwuspadowy, kryty papą. - Zabudowania gospodarcze, usytu­owane na pn. od d. dworu. Murowane z cegły z użyciem kamie­nia polnego: 1. spichlerz, 1858, na planie prostokąta, ob. dysko­teka; 2. czworak, ok. 1906, na planie prostokąta, przebudowany wewnątrz ok. 1984; 3. gorzelnia i magazyn spirytusu, ok. 1906,na planie litery U.

POMNIK TADEUSZA KOSCIUSZKI. Przy skrzyżowaniu dróg Witulin - Leśna, wg napisu wystawiony 1931. Kamienny, z popiersiem na czworobocznym, zwężającym się ku górze cokole ze schodkową podstawą.

 

Informacje pochodzą z książki "Katalog zabytków sztuki - województwo lubelskie - Powiat Biała Podlaska" pod red. Katarzyny Kolendo-Korczakowej, Anny Oleńskiej i Marcina Zglińskiego. Wyd.IS PAN Wa-wa 2006

UG Leśna Podlaska
ASF
BIP
GOSPODARKA ODPADAMI
ESP
Wymagane jest uaktualnienie wtyczki Flash Player.
Wykluczenie cyfrowe
Informator usług publicznych
czwartek, 25 maja 2017
145 dzień roku
pn wt śr czw pt so nd
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31        
imieniny
Borysa, Magdy, Marii-Magdaleny
Dziennik Ustaw
Monitor Polski
radio podlasie
biala24
radio biper
Schronisko AZYL
Urząd Gminy Leśna Podlaska, ul. Bialska 30, 21-542 Leśna Podlaska, pow. bialski, woj. lubelskietel.: 48 833450720, fax: 48 833450721, email: ug@lesnapodlaska.pl, http://www.lesnapodlaska.plNIP: 537-17-05-275, Regon: 000543344
Poprawny HTML 4.01 Transitional Poprawny arkusz CSS Poprawne kodowanie UTF-8
projekt i hosting: INTERmedi@
zarządzane przez: CMS - SPI